Thứ Bảy, 19 tháng 3, 2022

XUẤT XỨ CÂU "NHÂN SINH THẤT THẬP CỔ LAI HY"

Trong bản Di chúc, Bác trích câu thơ này để nói vui về tuổi thọ, có xuất xứ từ một bài thơ của Đỗ Phủ, là câu thơ thứ tư trong thủ thứ hai của bài “Khúc Giang-Nhị thủ”, nguyên văn như sau:
Triều hồi nhật nhật điển xuân y
Mỗi nhật giang đầu tận túy quy
Tửu trái tầm thường hành xử hữu
Nhân sinh thất thập cổ lai hy
Xuyên hoa giáp điệp thâm thâm kiến
Điểm thủy thanh đình khoản khoản phi
Truyền ngữ phong quang cộng lưu chuyển
Tạm thời tương thưởng mạc tương vi

(Trích “Đường thi tinh phẩm giám thưởng từ điển”)

Dịch nghĩa:
Đi chầu về, ngày nào cũng đem áo rét mùa Xuân đi cầm cố. Mỗi ngày ở (quán) ven sông say khướt mới ra về. Nợ tiền rượu là chuyện bình thường vẫn xảy ra. (Chứ) Người thọ 70 (thì) xưa nay hiếm. Bươm bướm vàng xúm xít vờn hoa. Chuồn chuồn đạp nước chấp chới bay. Vẫn nói rằng phong cách thường vốn đổi thay luôn. (Cho nên) Tạm thời cũng thưởng thức, chớ bỏ xa nhau với cảnh ấy.

Dịch thơ:

Áo bông gán nợ qua ngày
Quán ven sông, rượu khướt say mới rời.
Vẫn thường uống chịu đấy thôi.
Xưa nay bảy chục tuổi đời hiếm hoi.
Bướm hoa xúm xít vờn chơi
Chuồn chuồn đạp nước, chấm rồi lại bay.
Cảnh tình thường dễ đổi thay
Thưởng Xuân, tạm níu cảnh này lại xem!

(Vũ Quốc Huệ dịch)

Câu “Nhân sinh thất thập cổ lai hy” thực chất là một lời than của Đỗ Phủ về tuổi đời khó đạt tới, nên phải tranh thủ thưởng Xuân. Bác Hồ thừa nhận cái quy luật nghiệt ngã của tuổi tác mà Thi Thánh đã phát hiện, mình “đã là lớp người xưa nay hiếm”, và còn khẳng định đã vượt qua được giới hạn ấy mà “tinh thần, đầu óc vẫn rất sáng suốt”. Bác Hồ chỉ mượn cách nói của Đỗ Phủ, còn chiều hướng của tư duy thì khác hẳn, rất tích cực, hóm hỉnh. Đó là phong cách Bác. Đó cũng là lời động viên và muôn vàn tình thương yêu Bác để lại cho toàn dân tộc trước lúc Người đi xa.

0 comments:

Đăng nhận xét